10 procent van voedselverspilling komt door de houdbaarheidsdatum
"Jaarlijks gooit iedere inwoner van Nederland gemiddeld 116 kilo voedsel weg. Over de hele keten, dus van productie tot consument, is dat in totaal meer dan 2 miljard kilo", zegt Van Elk van Too Good To Go, een sociale-impact onderneming met als missie om voedselverspilling tegen te gaan. Via de app kun je bij lokale winkels en horeca overgebleven producten kopen met flinke korting.
"Dat is iets lager dan het Europees gemiddelde, maar nog steeds niet iets om trots op te zijn." Vaak gaat het om producten die niet weggegooid hadden hoeven worden. "Zo’n 10 procent van die verspilling heeft te maken met de houdbaarheidsdatum. Bij consumenten thuis loopt dat volgens onze cijfers zelfs op tot 14 procent."
"Ongeveer de helft van de mensen kent het verschil tussen de TGT- en THT-datum niet."
Onduidelijkheid over de datum
Een groot probleem is dat informatie op verpakkingen vaak niet goed wordt begrepen. "Ongeveer de helft van de mensen kent het verschil tussen de TGT- en THT-datum niet", aldus Van Elk. Hoewel de afkorting sinds 2022 niet meer gebruikt mag worden op verpakkingen, blijft er onduidelijkheid over de twee termen.
"Te gebruiken tot (TGT) heeft echt met voedselveiligheid te maken. Ten minste houdbaar tot (THT) is een kwaliteitsdatum", legt voedselveiligheidsexpert Van der Vossen uit. "Veel producten zijn na die datum gewoon nog te eten, terwijl je producten met een ‘te gebruiken tot’-datum niet meer veilig kan eten wanneer de datum is verstreken."
De benamingen helpen volgens de experts niet altijd mee. "De term is misschien niet heel gelukkig gekozen, maar bedrijven zijn wettelijk verplicht deze te gebruiken", zegt Van der Vossen. Van Elk vult aan: "De Engelse termen 'use by' en 'best before' zijn eigenlijk duidelijker. Bovendien staat de uitleg vaak klein en verstopt op de verpakking, terwijl bij de datum vaak geen toelichting staat."
Producten zonder houdbaarheidsdatum
Bij een aantal producten hoeft er officieel geen houdbaarheidsdatum op de verpakking te staan. "Deze artikelen blijven zo lang goed, dat het niet nodig is. Denk aan suiker, zout, azijn en wijn", zegt Van der Vossen.
"Toch zetten sommige fabrikanten er een datum op, bijvoorbeeld om hun batches te kunnen bijhouden. Mocht er dan iets mis zijn, weten ze snel te traceren waar het probleem zit." En dat frustreert Van Elk. "De fabrikant zou ook een nummer kunnen gebruiken waar je als consument niets in ziet. Maar door een datum toe te voegen aan zo'n product, is er kans dat het onnodig wordt weggegooid."
In werkelijkheid langer houdbaar
Veel producten zijn zelfs tot een jaar na de aangegeven datum nog houdbaar. Denk bijvoorbeeld aan conservenblikken. "Deze worden bij hoge temperatuur verhit, wat de bacteriën doodt en de inhoud in feite steriel maakt", vertelt Van der Vossen.
Meel en bloem kun je het beste in een afgesloten voorraadpot bewaren, op een donkere plek zoals in een keukenkastje. Je weet dat het product niet meer te consumeren is wanneer het bijvoorbeeld muf ruikt. Is het vochtig in je keukenkast? "Dan heb je kans op schimmel en zelfs op insecten", waarschuwt ze.
Ook pasta en rijst kunnen nauwelijks bederven mits je het op een koele, droge en donkere plek bewaart, in een goed afgesloten pot of voorraadbus.
"Koffie is ook langer houdbaar, al kan de smaak wel iets veranderen", legt de voedselveiligheidsexpert uit. "Het is vaak gewoon nog goed na de houdbaarheidsdatum. Maar kijk, ruik en proef vooral om te oordelen. Dat geldt overigens voor al deze producten."
Deze beestjes kunnen allemaal in je voorraad(potten) zitten en zo voorkom je dat
Kijk, ruik en proef
Er zijn verschillende initiatieven om verspilling tegen te gaan. "In 2022 zijn we een samenwerking gestart met bedrijven, waaraan inmiddels meer dan 70 merken meewerken", vertelt Van Elk. "Op de verpakking staat een icoontje met een oog, neus en een mond, die aanmoedigt om te kijken, ruiken en proeven of een product nog goed is na de genoemde datum."
"Vaak staat er ook een tekst bij: vaak nog goed na datum", vult Van der Vossen aan. "Ook mensen die de taal minder goed beheersen hebben hier baat bij, want ook bij hen kan de kennis in het verschil tussen 'ten minste houdbaar tot' en 'te gebruiken tot' ontbreken." En de cijfers laten zien dat die icoontjes echt helpen, aldus Van Elk. "Ik raad dan ook geen ezelsbruggetjes aan, maar het leren vertrouwen op je eigen zintuigen", zegt ze.
Goed voor je portemonnee én het klimaat
Het onnodig weggooien van eten heeft niet alleen invloed op je portemonnee, maar ook op het milieu. "Tien procent van alle broeikasgassen worden veroorzaakt door verspild voedsel. De consument heeft vaak niet door wat er allemaal gebeurt voor het eten op je bord ligt. Daar komt heel veel water, CO2 en gebruikt land bij kijken."